Ruimte voor stadslogistiek: 5 ongemakkelijke waarheden voor nieuwe gemeenteraden

Wie serieus werk wil maken van een vitale en leefbare stad, moet logistiek vanaf het begin meenemen in ruimtelijke keuzes. Juist nu, na de gemeenteraadsverkiezingen, breekt voor veel gemeenten een periode van herijking aan. Woningbouw, mobiliteit, energietransitie en leefbaarheid domineren de agenda. Logistiek komt daarbij vaak pas later in beeld. Meestal als probleem…

In opdracht van de Topsector Logistiek ontwikkelden wij, Frank, Marjolein en Ricky, het rapport Ruimte voor logistiek.Daarin laten we zien dat deze volgorde niet houdbaar is. Logistiek is geen sluitstuk, maar een randvoorwaarde voor een goed functionerende stad. In het rapport formuleren we 5 ongemakkelijke waarheden die helpen om scherper en realistischer naar stadslogistiek te kijken.

1. Denk regionaal, niet alleen stedelijk

Veel gemeentelijke beleidsnota’s blijven hangen in het ideaalbeeld van de ‘stadshub’. In de praktijk blijkt dat dit model vaak moeilijk rond te rekenen is. De schaal van Nederlandse steden is meestal te klein; pas bij 200.000 tot 400.000 inwoners ontstaat voldoende kritische massa.

Wat we zien: er is nauwelijks actieve marktvraag naar nieuwe logistieke ruimte ín de stad. Leveranciers en logistieke dienstverleners organiseren zich regionaal, op bedrijventerreinen buiten de stad waar bereikbaarheid en netcapaciteit op orde zijn. Alleen pakketbezorging vraagt in grotere steden om beperkte, fijnmazige voorzieningen. De opgave voor gemeenten ligt dus op regionale schaal. Werk samen met buurgemeenten en provincie en bescherm strategische bedrijventerreinen tegen functiemenging of woningbouw.

2. Stuur op beladingsgraad, niet op gebouwen

De reflex om nieuwe logistieke hubs te ontwikkelen is begrijpelijk, maar niet altijd effectief. De markt is al volop aan het consolideren, gedreven door kosten, personeelsschaarste en regelgeving.

De echte winst zit in efficiënter gebruik van wat er al is: volle voertuigen, minder ritten en slimmere bundeling. Dat vraagt om een andere beleidsvraag. Niet: waar bouwen we nieuwe logistieke ruimte? Maar: hoe stimuleren we hoge beladingsgraden binnen randvoorwaarden van schoon, veilig en licht vervoer?

3. Betrek de besteller, niet alleen de brenger

Elke vrachtwagen of bestelbus in de stad begint bij een bestelling. Toch richt beleid zich vrijwel altijd op de vervoerder, via venstertijden, zero-emissiezones of gewichtsbeperkingen.

De rol van de besteller blijft vaak buiten beeld, terwijl juist daar gedragsverandering mogelijk is. Denk aan gezamenlijke inkoop, afspraken binnen winkelgebieden of het stimuleren van duurzame bezorgopties. Hier ligt een duidelijke kans voor gemeenten om het gesprek aan te gaan met lokale ondernemers.

4. Bescherm bestaande logistieke ruimte

Bestaande bedrijventerreinen staan onder druk door woningbouw, terwijl ze essentieel zijn voor het functioneren van de stad. Tegelijkertijd zijn juist deze locaties aantrekkelijk vanwege beschikbare netcapaciteit.

Als deze ruimte verdwijnt, verschuift logistiek verder weg van de stad. Dat leidt tot meer kilometers, hogere kosten en extra druk op de leefomgeving. Beschermen en waar mogelijk intensiveren van bestaande logistieke ruimte is daarom cruciaal.

5. Reserveer laad- en losruimte in de stad

Hoewel de behoefte aan extra logistieke gebouwen in de binnenstad beperkt is, geldt dat niet voor laad- en losruimte. Deze dynamische ruimte is essentieel voor een veilige en efficiënte stad.

In de praktijk zien we dat deze plekken vaak ontbreken of onvoldoende zijn ingericht. Met rommelige en soms gevaarlijke situaties tot gevolg. Waar personenmobiliteit uitgebreid wordt meegenomen in plannen, blijft logistiek vaak impliciet. Dat is niet langer houdbaar.

Een bestuurlijke opdracht
Dit is geen pleidooi tegen regulering. Integendeel: maatschappelijke doelen zoals leefbaarheid, veiligheid en emissiereductie vragen om duidelijke kaders. Maar effectief beleid vraagt wel om realisme en schaalbewustzijn.

Voor nieuwe gemeenteraden ligt er een duidelijke opdracht:

• Denk regionaal over logistieke ruimte
• Bescherm en moderniseer bestaande bedrijventerreinen
• Stimuleer slimmer bestelgedrag bij lokale ondernemers
• Geef thuisbezorging heldere ruimtelijke kaders
• Zorg voor voldoende laad- en losruimte en goede toegang tot de stad

Stadslogistiek is geen bijzaak. Het is de stille infrastructuur onder iedere levendige binnenstad. Wie ruimte wil maken voor wonen, werken en ontmoeten, moet ook ruimte maken voor logistiek. De komende jaren vragen om scherpe keuzes. Door logistiek vanaf het begin mee te nemen, ontstaat ruimte voor een stad die niet alleen aantrekkelijk is om in te verblijven, maar ook goed functioneert.

Lees het hele rapport hier.

Auteur

Ricky Goldewijk

Tijdens zijn studie Logistics Management en zijn ervaring als junior onderzoeker ontwikkelde Ricky interesse in en passie voor verduurzaming van stadslogistiek, datagedreven logistiek en de publieke sector. Bundeling, last mile, meer samenwerken in de keten: hij gaat er enthousiast mee aan de slag.